મોટાભાગના રોકાણકારો માટે ‘પેસિવ ઇન્વેસ્ટિંગ’નો અર્થ લોકપ્રિય ઇન્ડેક્સ ફંડમાં રોકાણ કરીને તેને લાંબા સમય સુધી જાળવી રાખવાનો છે. ઓછો ખર્ચ, ઓછા નિર્ણયો અને બજારને પાછળ છોડવાની કોશિશ ન કરવાની આ રીત સરળ લાગે છે. જોકે, પેસિવ ઇન્વેસ્ટિંગની પાછળ પણ કેટલાક મહત્વપૂર્ણ પોર્ટફોલિયો નિર્ણયો રહેલા હોય છે.
ઇન્ડેક્સ ફંડ પસંદ કરનાર રોકાણકાર વ્યક્તિગત શેર પસંદ કરતો નથી, પરંતુ કયા ઇન્ડેક્સમાં રોકાણ કરવું તે નક્કી કરે છે. ઇન્ડેક્સની પદ્ધતિ નક્કી કરે છે કે તેમાં કઈ કંપનીઓનો સમાવેશ થશે, તેમને કેટલું વજન મળશે અને કયા સેક્ટરમાં કેટલું એક્સપોઝર રહેશે. એટલે પેસિવ ઇન્વેસ્ટિંગ નિર્ણયોને દૂર કરતું નથી, પરંતુ નિર્ણય લેવાનું સ્થાન બદલે છે.
ઇન્ડેક્સ નિશ્ચિત નિયમો પર આધારિત હોય છે. આ નિયમો કંપનીઓની પસંદગી, વેઇટિંગ, લિક્વિડિટી અને રિબેલેન્સિંગ નક્કી કરે છે. નિયમોમાં ફેરફાર થાય તો પોર્ટફોલિયોમાં પણ ફેરફાર થાય છે.
નિફ્ટી 50 અને નિફ્ટી નેક્સ્ટ 50 તેનું ઉદાહરણ છે. બંને લાર્જ-કેપ બ્રહ્માંડમાંથી કંપનીઓ પસંદ કરે છે, પરંતુ અલગ-અલગ કંપનીઓના જૂથને પ્રતિબિંબિત કરે છે. પરિણામે બંનેમાં જોખમ, વળતર અને સેક્ટર એક્સપોઝર અલગ હોઈ શકે છે.
ચિંતન હરિયા, પ્રિન્સિપલ – ઇન્વેસ્ટમેન્ટ સ્ટ્રેટેજી, આઈસીઆઈસીઆઈ પ્રુડેન્શિયલ એએમસીના જણાવ્યા અનુસાર, વ્યાપક ઇન્ડેક્સ પસંદ કરવાથી સેક્ટર અંગેનો નિર્ણય સંપૂર્ણપણે દૂર થતો નથી. ઉદાહરણ તરીકે, ઇન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજીનો હિસ્સો નિફ્ટી 50માં 9.91% છે, જ્યારે નિફ્ટી નેક્સ્ટ 50માં 2.26% છે. આ તફાવત બંને ઇન્ડેક્સમાં સમાવિષ્ટ કંપનીઓ અને તેમના વજનને કારણે છે.
આ રીતે અલગ ઇન્ડેક્સ પસંદ કરીને રોકાણકાર વ્યક્તિગત શેર પસંદ કર્યા વિના પણ પોતાના પોર્ટફોલિયોના સેક્ટર એક્સપોઝરમાં ફેરફાર કરી શકે છે.
વૈવિધ્યકરણ માત્ર પોર્ટફોલિયોમાં કેટલી કંપનીઓ છે તેના પર આધારિત નથી. મૂડીનું વિતરણ કેવી રીતે થયું છે તે પણ એટલું જ મહત્વપૂર્ણ છે.
