રાજકોટ જિલ્લાના ઉપલેટા તાલુકાના ઐતિહાસિક ઢાંક ગામમાં આવેલું શ્રી સિદ્ધિવિનાયક ગણપતિ મંદિર સૌરાષ્ટ્ર સહિત સમગ્ર ગુજરાતમાં પોતાની આગવી પરંપરા અને ધાર્મિક મહત્ત્વ માટે જાણીતું છે. ઢાંક ગામના બસ સ્ટેન્ડ નજીક આવેલું આ પ્રાચીન મંદિર સ્વયંભૂ સિદ્ધિવિનાયક ગણપતિ દાદાના સ્થાન તરીકે ભક્તોમાં વિશેષ આસ્થાનું કેન્દ્ર છે.
મંદિરના પ્રાચીન ઇતિહાસ અંગે અલગ-અલગ લોકમાન્યતાઓ પ્રચલિત છે. કેટલાક અહેવાલોમાં આ મંદિરને આશરે 5,000 વર્ષ પ્રાચીન હોવાનું માનવામાં આવે છે, જ્યારે બીજી લોકવાયકાઓમાં ઢાંકનો ઇતિહાસ આશરે 2,000 વર્ષ પૂર્વેનો હોવાનું જણાવાય છે. આ કારણે મંદિરના ચોક્કસ સ્થાપનાકાળ કરતાં તેની સાથે જોડાયેલી પૌરાણિક પરંપરાઓ અને લોકઆસ્થા વધુ મહત્વપૂર્ણ બની રહે છે.
પાંડવો સાથે જોડાયેલી લોકવાયકા ઢાંકના ગણપતિ મંદિર સાથે પાંડવોની પણ લોકવાયકા જોડાયેલી છે. કહેવાય છે કે પાંડવો આ વિસ્તારમાં આવ્યા હતા અને અહીં ગણપતિદાદા તથા શિવ પરિવારની પૂજા-અર્ચના કરી હતી. ઢાંક ગામમાં ચારેય દિશામાં ગણપતિદાદાના સ્થાન હોવાની અને તેમના મુખ ગામ તરફ હોવાની પણ લોકમાન્યતા છે.
પ્રેહપાટણથી ઢાંક બનવાની રસપ્રદ લોકકથા લોકવાયકા અનુસાર આશરે બે હજાર વર્ષ પહેલાં ઢાંકનું નામ પ્રેહપાટણ હતું. તે સમયે એક સાધુ મહારાજે કોઈ કારણસર ગામને શ્રાપ આપ્યો હોવાની કથા પ્રચલિત છે. કહેવાય છે કે ગામ તહેસનહેસ થઈ જમીનમાં દટાઈ ગયું અને તેની સંપત્તિ પણ માટીમાં મળી ગઈ. ત્યારબાદ ભક્તોએ ગણપતિદાદાને પ્રાર્થના કરી અને ભગવાનની કૃપાથી ગામ ફરી વસ્યું. ત્યારથી ગણપતિદાદા ભક્તોની અરજ સાંભળે છે તેવી શ્રદ્ધા અહીં પ્રચલિત બની છે. આ વિગતો લોકવાયકા તરીકે જ પ્રચલિત છે.
હાલના પુજારી ભરત ગીરીબાપુ એ બોલતા જણાવેલ કે સામાન્ય દિવસોમાં મંદિર ખાતે મોટી સંખ્યામાં પત્રો આવે છે, જ્યારે ગણેશોત્સવના દિવસોમાં પત્રોની સંખ્યા નોંધપાત્ર રીતે વધી જાય છે. ગુજરાત ઉપરાંત અન્ય રાજ્યોમાંથી પણ ભક્તો અહીં પત્રો મોકલે છે.
મૂષક નહીં, સિંહ છે ગણપતિદાદાનું વાહન ઢાંકના ગણપતિ મંદિરની બીજી આગવી વિશેષતા એ છે કે અહીં ભગવાન ગણેશજી મૂષકરાજ પર નહીં પરંતુ સિંહ પર બિરાજમાન છે. આ અનોખી મૂર્તિને કારણે પણ આ મંદિર વિશેષ આકર્ષણ ધરાવે છે અને તેને ગુજરાતમાં અનોખું ગણાવવામાં આવ્યું છે.
આ મંદિર આજે માત્ર ઢાંક ગામ કે ઉપલેટા તાલુકાની જ નહીં, પરંતુ સૌરાષ્ટ્રની ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક ઓળખનો મહત્વનો ભાગ બની ગયું છે. ગણેશ ચતુર્થી તથા અન્ય ધાર્મિક પ્રસંગોએ અહીં મોટી સંખ્યામાં શ્રદ્ધાળુઓ ઉમટી પડે છે અને સિદ્ધિવિનાયક ગણપતિદાદાના દર્શન કરી ધન્યતા અનુભવે છે. આસ્થા, લોકપરંપરા અને પૌરાણિક માન્યતાઓના અનોખા સંગમ સમાન ઢાંકનું શ્રી સિદ્ધિવિનાયક ગણપતિ મંદિર આજે પણ હજારો શ્રદ્ધાળુઓ માટે આશા અને શ્રદ્ધાનું પવિત્ર સ્થાન બની રહ્યું છે.
