ધોરણ-12 વિજ્ઞાનના વિદ્યાર્થીએ ઘરેલુ સાધનોથી કર્યો અનોખો આવિષ્કાર
વિજ્ઞાન અને ખગોળશાસ્ત્ર પ્રત્યેની ઊંડી રૂચિ ધરાવતા મૂળ પોરબંદરના અને હાલ ભુજમાં ધોરણ-12 વિજ્ઞાન પ્રવાહમાં અભ્યાસ કરતા વિદ્યાર્થી ધાર્મિક પ્રિતેશ બલભદ્રએ ભારતના વિજ્ઞાન ક્ષેત્રે એક અનોખું સિમાચિહ્ન સ્થાપિત કર્યું છે. ધાર્મિકે ભારતની સૌથી પહેલી સ્વયં વિકસિત, જાતે બનાવી શકાય તેવી દૂરબીન-વર્ણપટદર્શક જોડિયા પ્રકાશીય યંત્રણા તૈયાર કરી છે.
“દૂરબીન-વર્ણપટદર્શક યંત્ર” – બેવડા ગુણધર્મો ધરાવતી યંત્રણા
ધાર્મિકે આ અનોખી યંત્રણાને “દૂરબીન-વર્ણપટદર્શક યંત્ર” નામ આપ્યું છે, જે દૂરબીન અને વર્ણપટદર્શક બંનેના ગુણધર્મો ધરાવે છે. આ યંત્રણા ખાસ કરીને વિદ્યાર્થીઓ અને વૈજ્ઞાનિક ઉત્સુકતા ધરાવતા લોકો માટે બનાવવામાં આવી છે, જે ઓછા ખર્ચે અને સરળ રીતે આકાશીય પદાર્થોનું અવલોકન અને વિશ્લેષણ કરી શકે.
દિવાળી વેકેશનથી શરૂ થઈ વૈજ્ઞાનિક સફર
ધાર્મિકે આ વૈજ્ઞાનિક સફરની શરૂઆત વર્ષ 2024 ના દિવાળી વેકેશન દરમિયાન કરી હતી. ધોરણ-10માં મેળવેલા વિજ્ઞાનના જ્ઞાનનો ઉપયોગ કરીને તેણે સૌપ્રથમ ઉચ્ચ મોટું કરવાની ક્ષમતા ધરાવતું દૂરબીન બનાવ્યું. આ દૂરબીન દ્વારા તેણે આકાશીય પદાર્થોનું અવલોકન શરૂ કર્યું. તેણે “ભારતીય બ્રહ્માંડ યાત્રા” પર ગ્રહો, ચંદ્ર અને અન્ય આકાશીય પદાર્થોના તારામંડળ છબીચિત્ર સંબંધિત વિડિયો પણ મૂક્યા છે.
વર્ણપટદર્શન તરફ વળાંક અને નવીન આવિષ્કાર
ધોરણ-11ના ઉનાળુ વેકેશન દરમિયાન ધાર્મિકે વર્ણપટદર્શન વિષયમાં રસ દાખવ્યો. સસ્તા અને સરળ રીતે વર્ણપટદર્શક બનાવવાની ઉત્સુકતાથી તેણે દૂરબીન અને વર્ણપટદર્શકને જોડીને “દૂરબીન-વર્ણપટદર્શક યંત્ર” યંત્રણા વિકસાવી. આ સાધન દ્વારા તારાઓ અને ગ્રહોના પ્રકાશને વર્ણપટમાં વિભાજિત કરી તેના તત્વોની ઓળખ શક્ય બને છે.
ઘરેલુ સાધનોથી અદ્ભુત સર્જન
આ સાધનનું વિશિષ્ટ લક્ષણ એ છે કે તેનું સંપૂર્ણ નિર્માણ ઘરેલાં પ્લાસ્ટિકની નળી, અરીસા અને 15,000 રેખા પ્રતિ ઇંચ ધરાવતી વિવર્તન જાળી પટ્ટી જેવા સામાન્ય ઘટકો દ્વારા થયેલું છે. જ્યાં ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંસ્થા જેવી સંસ્થાઓ ઊંચા ખર્ચાવાળા અદ્યતન સાધનો વાપરે છે, ત્યાં ધાર્મિકે પાયાના સ્તરે આ સાધન તૈયાર કરી અભૂતપૂર્વ સિદ્ધિ મેળવી છે.
ભારતના પ્રથમ વિદ્યાર્થી સંશોધક
ધાર્મિકના જણાવ્યા મુજબ, મારી જાણકારી મુજબ, હું ભારતના પ્રથમ વિદ્યાર્થી સંશોધકોમાંનો એક હોઈ શકું છું કે જેમણે ખગોળશાસ્ત્રીય અને વર્ણપટ અવલોકનો માટે દૂરબીન અને વર્ણપટદર્શકને જોડીને એક જાતે બનાવી શકાય તેવી જોડિયા યંત્રણા સ્વતંત્ર રીતે તૈયાર કરી છે. આનો હેતુ મારા જેવા વિદ્યાર્થીઓમાં વૈજ્ઞાનિક જીજ્ઞાસાને પ્રોત્સાહન આપવા અને વ્યવહારુ વિજ્ઞાન શિક્ષણને પ્રેરણા આપવાનો છે. આ પ્રોજેક્ટ ખગોળશાસ્ત્ર અને વર્ણપટદર્શનના ક્ષેત્રમાં પાયાના સ્તરની નવીનતા રજૂ કરે છે અને સમગ્ર ભારતના વિદ્યાર્થીઓ માટે પ્રેરણારૂપ છે.
