ભારત-નેપાળ સરહદૃ વિવાદમાં નવો વળાંક
નેપાળના વડાપ્રધાન બાલેન્દ્ર શાહે રવિવારે ભારત સાથેના સરહદૃી વિવાદૃો અંગે મહત્વપૂર્ણ નિવેદૃનો આપ્યા છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે ભારત સાથેના સરહદૃી પ્રશ્ર્નો ટેબલ ટોક અને રાજદ્વારી પ્રયાસો દ્વારા જ ઉકેલવામાં આવશે.
પીએમ બાલેન્દ્ર શાહે આ સરહદૃી વિવાદૃોમાં યુનાઇટેડ િંકગડમને સામેલ કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. તેમણે તર્ક આપ્યો કે વર્તમાન સરહદૃોના નિર્ધારણમાં બ્રિટિશ શાસનકાળની ભૂમિકા મહત્વની છે. શાહે કહૃાું, “જ્યારે તેઓ બ્રિટિશ ભારત છોડી રહૃાા હતા, ત્યારે આ સમસ્યા આવનારી પેઢીઓ પર છોડી દૃેવામાં આવી હતી, જેના કારણે અમને લાગે છે કે ઇંગ્લેન્ડે પણ આ બાબતે િંચતિત હોવું જોઈએ.” તેમણે ઉમેર્યું કે, “આ તમામ મુદ્દાઓ ટેબલ ટોક અને રાજદ્વારી માધ્યમો દ્વારા ઉકેલવામાં આવશે.” શાહના મતે, નેપાળે ભારત સાથે પહેલેથી જ રાજદ્વારી નોટ્સની આપ-લે કરી છે. બંને દૃેશો એક રોડમેપ પર સહમત થયા છે, જેમાં બંને દૃેશોના ઈતિહાસકારો, સર્વેયરો અને પ્રાદૃેશિક નિષ્ણાતોને વિવાદિૃત વિસ્તારો સાથે જોડાયેલા ભૌગોલિક અને ઐતિહાસિક રેકોર્ડ્સની તપાસ કરવા માટે સામેલ કરવામાં આવશે.
આ નિવેદૃન કાલાપાની, લિપુલેખ અને લિમ્પિયાધુરા જેવા પ્રદૃેશોને લઈને ચાલી રહેલા મતભેદૃો વચ્ચે આવ્યું છે. નોંધનીય છે કે, ૨૦૨૦માં નેપાળે એક સુધારેલો રાજકીય નકશો પ્રકાશિત કર્યો હતો, જેમાં આ વિસ્તારોને નેપાળનો ભાગ ગણાવવામાં આવ્યા હતા.
જોકે, ભારતે આ પગલાને ફગાવી દૃેતા કહૃાું હતું કે આ નકશામાં ભારતીય પ્રદૃેશના ભાગોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.
ભારત સરકારે તાજેતરમાં ફરીથી પુનરોચ્ચાર કર્યો છે કે તેઓ તમામ દ્વિપક્ષીય મુદ્દાઓ, જેમાં અનિર્ણિત સરહદૃી બાબતોનો સમાવેશ થાય છે, તેના પર વાતચીત અને કૂટનીતિ દ્વારા જોડાવા તૈયાર છે. કૈલાશ માનસરોવર યાત્રાના સંદૃર્ભમાં નેપાળના દૃાવાઓ પર પ્રતિક્રિયા આપતા વિદૃેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જયસ્વાલે જણાવ્યું હતું કે, લિપુલેખ પાસ ૧૯૫૪થી કૈલાશ માનસરોવર યાત્રા માટેનો લાંબા સમયથી ચાલતો માર્ગ છે અને આ માર્ગ દ્વારા યાત્રા દૃાયકાઓથી ચાલી રહી છે. આ કોઈ નવી ઘટના નથી.નેપાળના પ્રાદૃેશિક દૃાવાઓ પર તેમણે વધુમાં કહૃાું, પ્રાદૃેશિક દૃાવાઓના સંદૃર્ભમાં, ભારતનું સતત માનવું રહૃાું છે કે આવા દૃાવાઓ ન તો ન્યાયી છે અને ન તો ઐતિહાસિક તથ્યો અને પુરાવાઓ પર આધારિત છે. આવા એકપક્ષીય અને કૃત્રિમ દૃાવાઓ અસ્વીકાર્ય છે. ભારત સરકાર અગાઉ પણ સ્પષ્ટ કરી ચૂકી છે કે સરહદૃી મુદ્દાઓ રાજદ્વારી સંવાદૃ દ્વારા ઉકેલાવા જોઈએ, જે બંને દૃેશો વચ્ચેની સમજૂતી મુજબ યોગ્ય છે.
