આજના સમયમાં હાર્ટ એટેક (હૃદયરોગનો હુમલો) એ ખૂબ જ ગંભીર અને સામાન્ય સ્વાસ્થ્ય સમસ્યા બની ગઈ છે. હવે માત્ર વૃદ્ધો જ નહીં, પરંતુ યુવાનો અને નાની વયના બાળકોમાં પણ હાર્ટ એટેકના કિસ્સાઓ જોવા મળી રહ્યા છે. એક આંકડા મુજબ, ભારતમાં દર વર્ષે લાખો લોકો હાર્ટ એટેકના કારણે પોતાનો જીવ ગુમાવે છે. આવી સ્થિતિમાં તેનાં પ્રાથમિક લક્ષણોને સમયસર ઓળખવા અને ઈમરજન્સીમાં હોસ્પિટલ પહોંચતા પહેલાં કયા પ્રાથમિક પગલાં ભરવા તે જાણવું અત્યંત જરૂરી છે.
હાર્ટ એટેકના સૌથી સામાન્ય લક્ષણો:
હાર્ટ એટેક ત્યારે આવે છે જ્યારે હૃદયના સ્નાયુઓને લોહી પહોંચાડતી ધમનીઓમાં અચાનક બ્લોકેજ (અવરોધ) ઊભો થાય છે. આવી સ્થિતિમાં નીચે મુજબના લક્ષણો જોવા મળે છે:
- છાતીમાં દુખાવો કે અસ્વસ્થતા: છાતીના વચલા કે ડાબા ભાગમાં ભારેપણું, જકડન, બળતરા કે તીવ્ર દબાણ અનુભવાવું. આ દુખાવો થોડી મિનિટો સુધી રહે છે અથવા વારંવાર આવે છે અને જાય છે.
- શરીરના અન્ય ભાગોમાં દુખાવો ફેલાવો: છાતીનો આ દુખાવો ડાબા હાથ, બંને હાથ, ખભા, પીઠ, ગરદન કે જડબા સુધી ફેલાઈ શકે છે.
- શ્વાસ લેવામાં તકલીફ: છાતીમાં દુખાવો હોય કે ન હોય, પણ અચાનક શ્વાસ ચડવો કે ગૂંગળામણ થવી.
- અન્ય લક્ષણો: અચાનક ઠંડો પરસેવો વળવો, ચક્કર આવવા, ભારે નબળાઈ, જીવ ગભરાવો કે ઉબકા-ઊલટી થવી.
- મહિલાઓ અને ડાયાબિટીસના દર્દીઓમાં લક્ષણો: મહિલાઓ, વૃદ્ધો અને ડાયાબિટીસ ધરાવતી વ્યક્તિઓમાં ઘણીવાર છાતીમાં તીવ્ર દુખાવો થવાને બદલે માત્ર અસામાન્ય થાક, અપચો, નબળાઈ કે શ્વાસ ચડવા જેવાં લક્ષણો પણ જોવા મળી શકે છે.
હોસ્પિટલ પહોંચતા પહેલાં તરત જ શું કરવું?
હાર્ટ એટેકના કિસ્સામાં ‘ગોલ્ડન અવર’ એટલે કે શરૂઆતનો સમય સૌથી કિંમતી હોય છે. જેટલી વહેલી સારવાર મળે તેટલું હૃદયના સ્નાયુઓને નુકસાન ઓછું થાય છે.
૧. તાત્કાલિક ઈમરજન્સી મદદ બોલાવો: એસિડિટી કે ગેસ સમજીને સમય બગાડવો નહીં. તરત જ ૧૦૮ અથવા ઈમરજન્સી એમ્બ્યુલન્સને કોલ કરો. દર્દીએ જાતે વાહન ચલાવીને હોસ્પિટલ જવાનો પ્રયાસ ક્યારેય ન કરવો.૨. આરામદાયક સ્થિતિમાં બેસાડો: દર્દીને શાંત રાખો અને નીચે આરામથી બેસાડી દો. તેમને શાંતિથી ઊંડા શ્વાસ લેવા દો.૩. એસ્પિરિન ગોળી (ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ): જો દર્દી સભાન હોય, ગોળી ગળી શકે તેમ હોય અને તેમને એસ્પિરિનની એલર્જી કે રક્તસ્રાવની કોઈ સમસ્યા ન હોય, તો ૧૫૦ થી ૩૨૫ મિલિગ્રામની એસ્પિરિન (Aspirin) ગોળી ચાવીને ગળી જવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.૪. CPR અને AED (બેભાન સ્થિતિમાં): જો દર્દી અચાનક બેભાન થઈ જાય અને શ્વાસ ન લેતો હોય, તો વિલંબ કર્યા વિના છાતી પર દબાણ આપીને ‘સીપીઆર’ (CPR) શરૂ કરો અને નજીકમાં ‘એઈડી’ (AED – ઓટોમેટેડ એક્સટર્નલ ડિફિબ્રિલેટર) ઉપકરણ ઉપલબ્ધ હોય તો તેનો ઉપયોગ કરો.
અસ્વીકરણ (Disclaimer): આ માહિતી માત્ર જાગૃતિ અને સામાન્ય જાણકારી માટે છે. તેને કોઈ તબીબી સલાહ તરીકે ન ગણવી. હૃદયરોગના કોઈ પણ લક્ષણ જણાય તો તરત જ નજીકના નિષ્ણાત ડૉક્ટર અથવા ઈમરજન્સી તબીબી સેવાનો સંપર્ક કરવો.
